Categorie archief: Columns

FRIEZEN, tuig van de richel ? (herhaling)

De mensheid verstookt in een steeds stijgend tempo alle fossiele brandstoffen. Voor ons laaglanders is het inmiddels zonneklaar dat wij als eersten natte voeten zullen krijgen. Want water zoekt van nature het laagstgelegen plekje. En dát is nu eenmaal-andermaal ook ons woonstekje. De ellende is dat o.a. de kustprovincies Friesland en Groningen vanuit VIER fronten worden bedreigd:

1e: door bodemdaling vanwege zout- en gaswinning, 2e: bij overvloedige regenval raakt de bodem oververzadigd, 3e: het poolijs smelt en daardoor stijgt de zeewaterspiegel en 4e: een groot deel van het Europese water-overschot stroomt straks onstuitbaar via beek, rivier en kanaal dwars door de dijken de delta binnen.

Zó bezien levert de rest van Nederland, van Europa, ja van de hele aardbol een grote bijdrage aan de wateroverlast alhier. Het ontwerpen van nieuwe woon- en werkterpen lijkt me een best nuttige bezigheid. Maar: met zo’n duizend boven de brakwatervloed uitstekende bultjes redden we ons niet. In plaats van uit-einde-lijk de helft tot driekwart van ‘it bêste lân fan d’ierde’ te moeten opgeven, zie ik meer Fries lijfsbehoud op vastigheid van de rest-ruimte. Als ik waterbouwkundig ontwerper was zou ik dus GEEN TERPEN willen opwerpen MAAR GATEN willen graven. Duizend waterkuilen: omgekeerde terpen dus. Want met hoog water buitendijks stijgt het water binnendijks ons tot de lippen: een ook hoge waterstand bij eb geeft maar weinig tijd om het hoogwater uit sloot en plas op zee kwijt te raken.

Het is de Nederlander met de paplepel ingegoten: al in het kinderbordje worden kuilen gegraven, terpen opgeworpen en dijken gemetseld om de plas melk in de brinta of jus in de boerenkoolprak in toom te houden. Ook langs de branding gaat de polderlandse peuter instinctmatig kuilen graven en vormt zo een zeewaterkraterlandschap.

Overeenkomstig kan op de lange duur in Friesland een wat groter merenstelsel groeien. De truc is dus om de uitgegraven aarde te gebruiken voor ophoging van de overblijvende randen. Op die ruggetjes of richels kan dan veel van de bestaande infrastructuur aan wegen, kanalen en bruggen evenals de steden en dorpen behouden blijven.

Centraal in Friesland ( bij Drachten langs de A 7 ) zou als proefproject alvast één zo’n reuzekuil kunnen worden uitgespit. Maar voorlopig zonder veel nattigheid er in. Bij grondverzet naar de randen zou een prachtige kom, een zachtglooiend parklandschap met een eigen microklimaat kunnen ontstaan: een plekje -weg van de snelweg- om even bij te komen, om eventjes weg te mogen dromen.

Stad Drachten kan zo’n toeristentrekpleisterplaats heel goed gebruiken. Laten we voor zo’n Fryske Paradyske *) onze grijze celletjes maar eerst aan het werk zetten en er duur-zaam wat energie in steken en: wat geld uit de pot voor de te vervallen spoorverbinding tussen Heerenveen en Groningen.                               Ann@Liese ©

*) Het concept staat klaar op http://dreamshapedrachten.wordpress.com

Zelfamputatie en hergroei.

Mensen zijn kwetsbare dieren: bij gevaar kunnen ze zich niet snel camoufleren zoals een kameleon, mensen kunnen niet wegvliegen zoals een vogel, niet zo snel wegrennen als bijvoorbeeld een paard en ze zijn zonder zwemvliezen ook niet gebouwd om fatsoenlijk te kunnen zwemmen.

Heb jij als kind wel eens een hagedis bij de staart gepakt? En merkte je toen dat het beest, tot je stomme verbazing,  er tóch vandoor ging? En dat jij bleef staan met die nog kronkelende staart in je hand?

Autotomie is het vermogen van sommige dieren om een lichaamsdeel af te werpen als ze worden aangevallen of vastgehouden. Want ZELFAMPUTATIE, dát is er wat bij een hagedis gebeurt. Na te zijn afgeworpen blijft de staart kronkelen. Hierdoor zal de aandacht van de vijand worden afgeleid zodat de hagedis kan ontsnappen. De staart groeit wel weer aan, maar blijft kleiner doordat de staartwervels niet aangroeien. Een Mexicaanse salamander, de axolotl, kan een vermiste poot laten aangroeien en ook hart, ruggenmerg en hersenen weer repareren. Hazelwurmen en hooiwagens doen in noodgeval aan zelfamputatie. Zeesterren kunnen verloren of beschadigde delen van het lichaam ook regenereren.

Regeneratie na caudale autotomie.

Fotografie Afanja-Drachten.

Een kleine worm is tot nog veel grotere dingen in staat: het diertje kan een ontbrekend lichaamsdeel in zijn geheel regenereren. Een worm kan zelfs wanneer het beestje de kop kwijtraakt, een nieuw brein met omhulsel kweken. Die dieren beschikken namelijk altijd over stamcellen die in vrijwel elke soort cel kunnen worden veranderd en een systeem waardoor die cellen op de juiste plaats terecht komen om daar hun werk te doen. Hoe de worm dat doet, was lang een raadsel, maar wetenschappers hebben het betreffende gen eindelijk gevonden.

Sinds mijn jeugdige constatering ( zo’n 65 jaar geleden) dat ook een zeester blijft leven zonder zo’n aanhangsel, spookte het in mijn bovenkamertje rond dat het wel mooi zou zijn als ook mensen een lichaamsdeel zouden kunnen laten aangroeien. Want bij het kwijtraken van een hand of been is Leiden in last: het kost nogal wat aan tempo, voorzieningen en medische expertise om het een of ander weer recht te zetten.

Intussen is m.i. de wetenschap op dit terrein maar een kleine stap verder. Een begin was er wel: de kwijtgeraakte top van een vinger van ene Lee Spievak groeide weer aan met behulp van Pixie Dust. Dat poeder, bestaande uit cellen uit een varkensblaas, geeft het lichaam signalen om weefsel opnieuw aan te maken en verwijdert signalen voor het aanmaken van littekenweefsel. En nu zijn er miljoenen beschikbaar gekomen om deze regeneratieve geneeskunde verder te ontwikkelen. Ook al is de kennis nu nog in het stadium van het laten teruggroeien van vingertopjes, het zal duidelijk zijn dat er een enorme belofte uitgaat van deze ontwikkeling.

Groningen in opstand (column)

02-01-2014, 16:45. Op dit moment is er een protestactie gaande bij het provinciehuis te Groningen-stad. Groningers pikken het niet meer en komen in opstand.

Groningers worden eindelijk kwakker ( met de K van KWAAD). Aardbevingen, verzakkingen, scheuren in gebouwen door gaswinningen, toenemende werkloosheid, verslechterende economie en  voorzieningen zorgen voor woede.

Onderhuids woekerde de woede al lang, maar de dreigende sluiting van aluminiumsmelterij Aldel is de druppel die de emmer deed overlopen. Groningers vinden dat het tijd wordt voor een gezamenlijk en sterk protest. Want de Noord-Oosthoek met de enorme gasbel van Slochteren is tot kort alleen beschouwd als wingewest, de pin-automaat voor het Westen. De Groninger bewoners kregen er niets voor terug dan verzakkende woningen: geen werk en een onverkoopbaar huis.

EEN KLAMP VAN KAMP als compensatie is dan een onredelijke tegemoetkoming. De Grönnnigers bin kwoad. Straks pakken ze hun vuistbijl en gaan massaal op weg naar Den Haag.

En nu, met een record-gaswinning *) dit jaar en tegelijk een grote export ervan tegen weggeefprijzen komt Kamp met de drogreden “Nou, wij hebben het Groninger gas nodig om ons te verwarmen en op te koken”. Dat klopt wel, maar dan moet je het NIET eerst exporteren en voor een appel en een ei verkwanselen.

*) Volgens schatting is in 2013 54,5 miljard m3 aardgas aan de Groninger bodem onttrokken. Maar in 2011 was afgesproken dat het gemiddeld over de komende jaren 42,5 miljard mocht zijn. Het is logisch dat er door een grotere gaswinning een sterkere bodemdaling te verwachten valt.

Voor veilig wonen zie de column VRÔUGER :  http://123gedichten.wordpress.com/2013/02/09/vroeger/

NEDERLAND IN COMA (1)

       In 2013 gebeurde er van alles in Nederland. En niet ten goede voor de meeste mensen. Hogere huren, belastingen en prijzen, lagere lonen, kinderbijslag lager, duurdere brandstoffen enzovoort.  Een kwart van de Nederlanders lukt het niet meer om de eindjes aan elkaar te knopen. Het inkomen reikt niet meer tot het eind van de maand. Steeds meer mensen raken in en komen niet uit de schulden.

Het gekke is dat die nedergang zelfs zonder schokkende protesten wordt geaccepteerd. Er zijn hier geen grote stakingen en massale protest-bijeenkomsten. En nóg gekker is het, dat bijna niemand zich afvraagt HOE dat alles is gekomen en wat de remedie is tegen die ellende. Bewindslieden van de regeringspartijen en hun meelopers bepalen dat er bezuinigd moet worden. En een terechte vraag WAAROM er beknot moet worden, blijft onbeantwoord.

   Het is alsof de Nederlanders kunstmatig in coma worden gehouden, of ze liggen te slapen terwijl ze intussen worden beroofd van een fors stuk welvaart en zekerheden. En dat die winterslaap ook niet voorbij is op een moment dat de kiezers opgeroepen worden om te kunnen stemmen voor een beter beleid.

Er is een berusting gaande: “het is nu eenmaal zo, we hebben het toch nog goed?” En bezuinigingen? Wen er maar aan is het motto: HET MOET.

WEN ER MAAR AAN

Tja, een volk in coma, laat zich willoos uitkleden. Want intussen worden de inkomensverschillen steeds groter, wordt menskracht verknoeid en een enorm kapitaal verspild aan ontoereikende maatregelen. De “politiek” zal het wel even regelen. Maar: het blijkt dat de politiek de onderliggende oorzaken van de diverse crisissen niet weet aan te pakken en kiest voor de gemakkelijkste uitweg: MEER VRAGEN EN MINDER DOEN. En zo teert Nederlands welvaart en het welzijn geleidelijk weg.

WEN ER MAAR AAN

Een enkeling trekt nog aan een dood paard, roept in de woestijn, vecht tegen windmolens. En de rest zuipt zich comatisch, laat zich afleiden met “brood en spelen”. Ja, we verknallen als particulier ook heel wat, zo eindejaars. Of we vreten ons zo mogelijk vet en vadsig, wentelen ons in zelfmedelijden en het zichtbare besef, dat het in de rest van de wereld niet beter maar meestal erger is.                                                                   Anna Liese

WEN ER MAAR AAN

Een GROTE uitdaging…….(column)

Uitdaging voor Politici: 4 maanden leven op bijstandsniveau.

Ons land is in rep en roer. Dagelijks lezen we over bezuinigingen, armoede, schulden, dakloosheid en ga zo maar verder. Het is crisis en dat merken we bijna allemaal wel.

Daarom ben ik verbijsterd dat er vanuit ons kabinet zo weinig empathie en compassie uitgaat. Met name voor mensen die uitkeringsgerechtigd zijn. Ik zie maar bitter weinig initiatief, in positieve zin, en al helemaal geen medeleven. Het is (volgens “Den Haag”) alsof we maar zeurende en verwende kinderen zijn. Misschien is dat ook wel zo. Maar dat neemt niet weg dat de problemen erger worden en we NU moeten gaan handelen om nóg erger te voorkomen.

Om de politici in Den Haag te prikkelen heb ik een uitdaging bedacht: vier maanden lang leven op bijstandsniveau. Vier maanden de tering naar de nering zetten en rondkomen van 50 euro per week. Vier maanden geen luxe. Vier maanden geen lunches en diners. Vier maanden niet shoppen. Maar wel vier maanden naar de voedselbank en vier maanden lang optrekken met de “onderkant” van onze maatschappij. Vier maanden elke dag een paar uur spenderen op een daklozenopvang of andere instelling zou ook sieren.

Ik heb geen illusies en ik denk dat geen enkele politicus deze uitdaging aan wil gaan. Of beter gezegd; aan durft te gaan. De zelfkant van het bestaan is namelijk hard en confronterend. En de veiligheid en vanzelfsprekendheid van een goede positie in het leven is iets wat je niet gauw loslaat. Ik snap dat wel.

En toch hoop ik dat mensen die graag verkondigen een rechtvaardiger Nederland te willen bouwen, bijvoorbeeld een Klijnsma of een Diederik Samsom, dit aandurven. Ik hoop dat juist deze mensen de uitdaging aangaan. Om eens van het pluche te komen en te kijken hoe het gaat met al die werklozen die nu slechts statistieken en cijfertjes zijn. Ik hoop dat politici ook eens hun gezichten zien en hun verhalen horen. Hoe het er echt aan toe gaat in Nederland. Het Nederland van de Kansarmen.

Mocht een politicus de uitdaging uit willen gaan, dan hoor ik het graag. Ik bied aan gedurende die vier maanden versobering te ondersteunen en de dialoog aan te gaan. En natuurlijk verhalen en tips uit te wisselen. Gewoon als mensen onder elkaar, zonder enige poespas.

SPELREGELS? Zie: http://bit.ly/1fVaQOt

Met vriendelijke groet,  Eli Huijgens.

WOORD VAN HET JAAR 2014

– In Nederland, België en Engeland is SELFIE tot woord van het jaar 2013 *) uitverkoren. Een selfie is een fotootje, een zelfportret met een beroemdheid. Eerder in 2013 was selfie bestempeld als het meest overbodige woord

*) Socialbesitas eindigde op de tweede en sletvrees haalde de derde plaats. Andere genomineerde woorden waren: knikkebolziekte, boekface, comakijken, kweekburger, kopschopper en voedselsjoemel.

———————————————————————————————————————————

Wat leven we in een speciaal landje eigenlijk. Terwijl Neederlanders massaal HET WOORD links laten liggen, zie je juist in die keuzes voor één enkel woord de aandacht voor kleine ZELF en de kleinst mogelijke problemen rondom dat zelf. Maar op tegenwoordig kleine afstand liggen wél overal op de loer grotere problemen als corruptie, zelfverrijking, oorlog, massamoord, despotisme, hongersnood, armoede.

Voor het individue zijn dat té lastige, onhanteerbare kwesties. Gemakzuchtiger is het dan om in de beschutte omgeving van het eigen stekje met behulp van een knuffel-apparaat als een i-pad te kijken wat er in de rest van de wereld gebeurd is en welke overbodigheden  anderen voor je opzoeken of bedenken.

Nu ben ik niet zo’n trendvolger, maar toch: in het licht van het bovenstaande opteer ik alvast voor 2014 het woord aailei *) als alternatiefje voor i-pad. Omdat daarop niet meer wordt GESCHREVEN maar wel getikt en geveegd.

Lei, griffel,

En zo kom ik op de bewonderingswaardige neiging van Vlamingen en ZuidAfrikaners om de invloed van het Engels op de eigen taal teniet te doen met vervanging door eigentaalse varianten. Om te beginnen wil ik stellen, dat het Nederlands ernstig wordt verkankerd door opname van Engelstalige begrippen. En dát is weer te vergelijken met de invloed van het ABN op het Frysk. Daarom zou het woord ABN niet meer de lading dekken. Een Nederlandse taal bestaat niet, onder meer omdat Fryslân met het Frysk als eigen taal  onderdeel is van Nederland.

Vergelijkend Engeland>Engels, Duitsland>Duits, Frankrijk> Frans, Denemarken>Deens, Noorwegen>Noors pleit ik er voor om Nederland>Neers te gebruiken. En om Engelstalige woorden te weren en te vervangen door inheemse eigen woorden. En om daarbij en daarvoor het (tweetalige)  Neers sterk te vereen-voudigen. Want in deze delta zijn eeuwenlang bevolkingsgroepen aangeland met totaal andere talen.

Een gemeenschappelijke taal is nu eenmaal hét medium voor goede communicatie, begrip en participatie.

*) Vroeger werd een plaatje leisteen in een houten lijst gebruikt om op te schrijven. Door er op te krassen met een schrijfstift, de griffel. Een lei kan heel gemakkelijk met een sponsje worden schoongewist, waarna de schrijfplank opnieuw gebruikt kan worden.   Aai correspondeert met de letter i en is het enkelvoud van aaien, strelen, vegen. Pad ( onderlegger, kussentje) kan vervangen worden door Pet ( lievelingsdier, schat).  De samenvoeging wordt dan AAIPET. Mijn voorstel voor een Fryske variant is: aailaai.

Zie ook de column Nuw-Neerlands: http://bit.ly/19nlwUS

Zie ook de column KORTERLANDS: http://bit.ly/1cVHqMR

Eindejaarscolumn op http://123gedichten.wordpress.com

Het blijkt dat er interesse is voor Fryske gedichten over het KERSTGEBEUREN. Een zoekactie daarnaar kan ik best begrijpen. Want in koude, natte, donkere winterdagen is er behoefte aan warmte, droge voeten en verlichtingen.

Die eindejaars-behoefte is er sinds mensenheugenis. Zo bijvoorbeeld bij de eerste bewoners van ons platte landje. Tussen de oerstammen (Keltisch-Germaanse volkeren) en later de Romeinse veroveraars heeft een sterke “uitwisseling van goden” plaatsgevonden. Goden als Nehalennia, Hludana en Sandraudiga  zijn van Keltisch-inheemse oorsprong. De Germanen hebben goden als Wodan, Donar en Freya uit Scandinavië ingevoerd. De polytheïstisch stammen annexeerden al elkaars goden met inbegrip van de Germaanse, Keltische en Romeinse mythologie.

Tussen 21 december en 3 januari vierden enkele Germaanse stammen als de Friezen en de Bataven het Joelfeest, het zonnewendefeest.  Het was hun gedachtegoed dat er tijdens dit feest slechte geesten ’s nachts ronddoolden, zoals de Germaanse godin Perchta. Daarom maakten zij gefrituurde baksels, om aan Perchta en de geesten te offeren en om die oliebollen zelf te eten.  Door de grote hoeveelheid vet in de baksels zou Perchta’s zwaard simpelweg van de vette buiken afglijden. De boze geesten werden ook verjaagd ofwel van het lijf gehouden met veel lawaai en licht. Men ontsteekt Joelvuren.

Het Christendom haakte in op de oude godsdiensten met de figuur van Sinterklaas, het kerstfeest op 25 en 26 december en de Kerstman. Het oergeloof zit er nog steeds een beetje in. Want ook nu nog eten we ons eindejaars  te berste aan oliebollen, verlichten we ons huis en knallen we het onheil bij onze deur vandaan.

Hierbij wens ik een gezond, gelukkig, voorspoedig en vooral vrolijk jaar 2014 toe aan alle Neder-landse afstammelingen van de in Friesland verwekte, geboren, verdwaalde of ooit naar dit gewest gevankelijk meegevoerde stamleden uit de volgende volken:

Batavieren, Germanen, Ingvaeonen, Friezen, Juten, Warnsers, Chaukianen , Cauchen, Cimbren, Cananefaten, Denen, Kaninefaten, Chatten, Kelten, Wandalen, Gothen, Matthiaken, Usipeten, Teucteren, Marsen, Bructeren, Chamaven, Angivaren, Tubanten, Cherusken, Noormannen, Franken, Allemannen, Saxers, Anglen, Warners, Sicambren, Galliërs, Saliërs, Menapiërs, Quaven, Wilten, Sclaven, Westfalingers, Engeren, Sueven, Schotten, Picten, Alanen, Longobarden, Saliërs, Hunnen, Scijten, Tartaren, Westgothen, Britten,  Spanjaarden, Joden, Molukkers, Surinamers, Marokkanen, Turken, Angolezen, Koreanen,Vietnamezen, Afganen,  ………………………………………………………………………….

(een cultureel ratjetoe dus)

Een PARTICIPATIE-maatschappij ?

Het komt me voor dat, sinds het gelanceerd werd, het begrip PARTICIPATIE alleen maar aan slijtage onderhevig was. Vanaf het begin stonden velen er argwanend tegenover. Nu wordt het al gelijkgesteld met : Wij trekken ons terug en zoeken jullie het nu maar zelf uit.

En eerlijk gezegd: van echte participatie is hier ten lande niet veel te bespeuren. Het lijkt eeuwen geleden dat ik op dat gebied wel eens wat gedachten formuleerde. Ergens in de warboel van mijn administratie, misschien in een oude doos op de vliering van onze woning, zouden daar over nog geschriften moeten liggen. Omdat ik geen trek heb in enig speurwerk op die steenkoude vliering, doe ik het nu maar zonder die oude paperassen.

–        Een begrip, zoals een vereniging, een politiek stelsel, het handelen van een specialist zou te “visualiseren” zijn met het denkbeeld van een geslepen diamant, een briljant dus. Elk facet ervan stelt een gebiedje voor. Zo zou je het vakgebied van een tandarts kunnen voorstellen als zo’n facet van een briljant. En de tandarts zou binnen dat terrein zijn functie uitoefenen en zicht hebben op soms niet meer dan het oppervlak daarvan. Hij zou de grenzen van zijn “toko”, zijn vakgebied kunnen beschouwen als ZIJN grenzen. Zonder misschien in de gaten te hebben dat er een aantal aangrenzende vakgebieden van andere specialismen zijn met onderling samenvallende begrenzingen.

Maar orthodontisten, kaakchirurgen, tandtechnikers enz. kunnen gebieden overzien die voor een doorsnee tandarts “ voorbij DE horizon liggen”. En voorbij die andere, aangrenzende vakgebieden liggen weer andere terreinen met andere begrenzingen. Vanuit die visie zou je een ruimtelijk model kunnen voorstellen waarbij alle vlakken ervan  een vakgebied voorstellen. En dan zou het mooi zijn als een specialist op één enkel terrein in gedachten AFSTAND zou kunnen nemen van zijn eigen terreintje om het geheel van die briljant te kunnen overzien, om het model te kunnen draaien voor zicht op een ander vakgebied, op een ander facet. Om zo begrip te krijgen voor de waarden op andere terreinen en  om beter te kunnen samenwerken met anderen. Veel meer dan wordt beseft zijn mensen van hoog tot laag van elkaar afhankelijk.

Er zijn al heel veel samenwerkingsverbanden. Maar nog veel te veel preekt men voor eigen parochie, veel te veel zijn veel te veel mensen betrokken op zichzelf, uit op eigen gewin en macht: een houding waar uiteindelijk IEDEREEN last van heeft.  Want bijvoorbeeld als een stratenmaker ontslag kreeg vanwege een geringer bouwvolume dan ligt de oorzaak mogelijk bij té hoge woonlasten en té geringe reserves bij de banken en daaronder bij té hoge “beloningen” van de top van die banken en woningbouwcorporaties.  Een (beroeps)-deformatie als “ikke, ikke, ikke en de rest kan stikke” leidt tot maatschappelijke ontwrichting. En zo’n opstelling is nou precies het tegenovergestelde van participatie, waarbij duidelijk met anderen rekening wordt gehouden en waarbij verworvenheden, lusten en lasten eerlijk worden gedeeld. En waarbij er ook nog begrip is voor de KERN van de briljant, het voor iedereen gemeenschappelijke, waar de Friezen zo’n mooi woord voor hebben: de MIENSKIP.

GEBRADEN POLDERGANZEN

Al jarenlang groeit de ganzenpopulatie in Nederland.  Het water- en grasrijke Friesland is een walhalla voor de ganzen. Rundveehouders  hebben enorm last van de vraat- en schijtzucht van die beesten. De schade aan land en gewas is voor dit jaar begroot op € 18 miljoen. Even met de natte vinger gepeild: het ganzenoverschot, rijp voor afschot, is dit jaar om en nabij de 1.000.000 van dat gevogelte. Het afschieten, wegvangen, onklaar maken van de eieren en de te vergoeden schade kost de belastingbetaler steeds meer.

Nu zult u zich mogelijk met mij afvragen: “Wat gebeurt er met die dode beesten ? Gaan de lijken naar een destructiebedrijf, worden ze ingeblikt als voer voor kat en hond? Of komen ze terecht voor menselijke consumptie bij de grootgrutter terecht?”

Schiphol:  De ongebraden ganzen vliegen daar zomaar zonder vluchtgeleiding in het rond. Sinds 2005 is het aantal ganzen rond Schiphol vertienvoudigd tot 50.000. Om te voorkomen dat de knoeperts in de vliegtuigmotoren komen, worden elk jaar zo’n 10.000 ganzen weggevangen, vergast en bijna allemaal opgegeten. Er zijn ook stemmen opgegaan om de Nederlandse voedselbanken ermee te verblijden.

Ganzen zijn bijzonder dol op het waterrijke Friesland met enorme oppervlakten eiwitrijk gras, meren en moerassige gebieden. Van elke twee ganzen kiest er eentje ús heitelân als landingsterrein. En dat is drie keer meer dan Europa en Nederland ooit zijn overeengekomen. Alleen al de verwijderingskosten voor zo´n vogel van 3 tot 4 kilo bedraagt gemiddeld 9 euri. En ook bij de poelier kost een braadklare scharrelgans ook ongeveer € 9 . Waarom mag en kan als compensatie DE MENS i.p.v. kat of hond niet ook genieten van een brokje ganzenwildgebraad? Of tenminste van een vers GANZENEI ?

WAAROM NIET?  In de Middeleeuwen werd een gans bijna net zo veelzijdig benut als een varken. De veren werden gebruikt voor pijlen en om mee te schrijven. Ganzevet was niet alleen een zeer gewaardeerd kookvet, het werd ook gebruikt om leer in te vetten en als basis voor medicinale zalfjes tegen huidaandoeningen en reuma. En de rijkelui aten zich gans ongans aan de gans. Een gekookt of gebakken ganzenei werd toen niet versmaad.

De vogel kwam met Kerstmis op tafel, maar er waren ook andere dagen waarop speciaal geroosterde gans werd geserveerd, zoals op de dag van Sint Michiel (29 september) en met Pinksteren.

En waarom zou de mensheid kunstmatig kalkoenen fokken om ze met Kerst op tafel te zetten in plaats van deze natuurzuivere scharrelganzen? Vooruit dus, polderlanders, aan de slag met dit hernieuwde en erg gewilde exportproduct: de gegarandeerd loodvrije wilde gans, das ganze Jahr.  Das ganze problem erlöst.

Krokant gebraden gans

De BARBARIE-EEND uit Zuid-Frankrijk is ongeveer even zwaar als een  gans. De gans heeft met z’n stevige rozerode mager vlees eenzelfde “subtiel delicate wildsmaak”.  Maar zo’n diepvriesklont van dik drie kilo is voor ons echt teveel van het goede. Geef mij maar een stukje ganzenborst, gerookt of gebraden als filet of biefstukjes. Niet te versmaden is een forse ganzenbout, de rosbief ervan of rilette, pastrami, leverpaté of ragout, ganzengehakt. Tenminste als het gaat om een bout van een jong gansje, want de rest is ouwe taaie, alleen geschikt voor ganzensoep, misschien ganzengehakt of – pastei.

Hollands Wild. Onder dit label wordt ganzenvlees in verschillende vormen verkocht. Zo bestaat er ganzenham, droge worst van gans en zelfs kroketten en bitterballen van ganzenvlees. Al dit vlees komt van wilde ganzen die in Nederland zijn afgeschoten. De jagers staan al paraat.

Uit eigen ervaring: TURFGEROOKTE GANZEBORST is over-heerlijk. Maar ook de rest van de gans is lekker. De beesten komen in overvloed naar Friesland aangevlogen. De boeren willen ze wel schieten en de jagers kunnen ze wel schieten. De inwoners van ons land betalen al voor het afschieten, dus waarom gaan we er niet van genieten?

2015. Vanaf eind mei mogen van Europa ganzen worden vergast. De Provincie Fryslân vindt dat goed. Met het dodelijke broeikasgas CO2 *) De tot heden enige ganzenvanger, Duke den Hertog uit Lelystad gaat in de Jan Durkspolder van het natuurgebied De Alde Feanen van It Fryske Gea een paar honderd ganzen opjagen naar een vergassingsvrachtwagen. Uiteindelijk zouden er duizenden ganzen het loodje moeten leggen om gebruikt te worden voor menselijke en dierlijke consumptie. Maar de consumptieve verwerkingsmogelijkheid van de dode dieren én de “afzetmarkt” is er nog niet. Het heikele punt is, dat de beesten moeten uit hun rustgebied worden opgedreven naar de vergassingsruimte. Dat gebeurt in de korte ruitijd (enkele weken in juni) en dan zijn de ganzen mager, het vlees van mindere kwaliteit *). De vergaste ganzen gaan de neus voorbij van poelier Damstra in het Friese Woudswoude en wel naar de vaste poelier van Duke “Faunabeheer” (Pieter van Meel in Amsterdam). Voor de rest rest er nog de organische afvalverwerkingsindustrie SONAC in BURGUM.

*) info over CO2-gas vind je hier > http://CO2opslag.wordpress.com

*) STRESSGASGANS. Op vrijdag 5 juni 2015 zijn ongeveer 1050 grauwe ganzen, dus zo’n 1% van de overlast, 2 kilometer opgedreven naar de vergassingskamer. In veel te grote groepen ( de gestresste beesten vertrapten elkaar, de vergassingsruimte in de vrachtwagen was niet groot genoeg) van ca 350 werden ze vergast. Een forse vergassings-vergissing naar mijn mening.

Over het doden van ganzen met CO2 verscheen deze mini-docu van Rosanne Kropman en Jasper Juinen:   GANZENDOOD     Bekijk en huiver.

KNAL (column)

Er werd aangebeld. Onze dochter deed de deur open. Er stonden twee meisjes op de stoep. Eén ervan huilde onbedaarlijk. “Er is wat gebeurd, is die auto voor het huis van u?”

Knal

Ja, dus. De achterruit van de auto van onze dochter was volledig in gruzelementen. De ontdane meisjes werden binnengehaald voor een drankje tegen de schrik, een pleister op de wonde en voor contact met de achterban. Gelukkig had het wicht niets gebroken.

Even later kwam vaderlief aan in een dikke Mercedes. En alle formaliteiten werden keurig geregeld. Niks mis mee, maar toch: wát een gedoe….auto uitruimen, uitvegen, stofzuigen inclusief de straat. Gat afdichten, verzekering en schadeherstel inlichten, wachten op de glaswacht…urenlang.

Wat bleek nu? Het meisje was onder het fietsen zo intens in de weer met haar mobieltje dat ze de geparkeerde auto van onze dochter niet had opgemerkt en er dorsaal was opgeknald.

Hier is een opmerkelijke overeenkomst met een gebeurtenis van twee jaar geleden te zien. Toen stond onze caravan langs het trottoir. En toen knalde daar ook zo’n dom blondje tegen aan. Was ook al met haar mobieltje bezig. En nu is de grote vraag: is voor ons huis de standplaats – nog wel onder een lantarenpaal – behekst of ligt het aan wat anders?

Gister stond in ons dagblad een artikel over het menselijk brein. Vrouwen-hersenen zijn inderdaad wat anders dan die van mannen. Dames (en dus ook minderjarige meisjes) krijgen van kind-af-aan meer neurale verbindingen tussen hun linker- en hun rechter hersenhelft en schijnen daardoor beter te kunnen multi-tasken.

Nou, dat is dan niet het geval bij fietsen en tegelijk telefoneren of SMS-sen. Heel terecht, dat de Rijksoverheid het gebruiken van een foontje achter-het-stuur heeft verboden. Helaas is over het hoofd gezien, dat een wielrijder óók aan het verkeer deelneemt en: een fiets heeft óók een stuur. Ik pleit dus voor verbod op gebruik van mobieltjes in het verkeer inclusief het fietsverkeer.

Van de 12- tot 17-jarigen luistert naar eigen zeggen driekwart naar muziek en gebruikt eveneens driekwart de telefoon tijdens het fietsen. Het percentage bij meisjes is nóg groter. Uit een enquête onder fietsers blijkt dat het gebruik van apparatuur tijdens het fietsen het risico op een ongeval met tenminste een factor 1,4 verhoogt. Het heeft het grootste effect op het fietsgedrag en wordt, zelfs bij heel lage snelheid,  ook als meest gevaarlijk ervaren. Het is te vergelijken met de risicoverhoging bij automobilisten die autorijden met een bloedalcoholgehalte van 0,50 promille. In verschillende andere landen is bellen op de fiets daarom al verboden.

In het bij uitstek FIETSLAND/NEDERLAND is dat nog NIET zo.

Google: niet zo internetjes.

Google

–     Het is bij internet-gebruikers (en wie is dat niet?) al lang bekend dat zoekmachines als Google ALLES opslaan en voor eeuwig bewaren. Op die manier weet Google bijna alles van bijna iedereen. Ben je op zoek naar een hotel ergens dan krijg je later en heel lang daarna nog ongevraagd allerlei reclames voor hotelboekingen ergens op je scherm.

Accepteer je cookies dan heb je kans op ontelbaar veel opdringerige, niet weg te zappen publiciteit: een koekie van eigen deeg op je dashboardje dus.

Nu heb ik eens gedacht: zou het mogelijk zijn voor een onnozele digidombo om Google eens een koekje van eigen deeg te laten slikken ? Het is te proberen. Maar hoe?

-Ik heb ontdekt, dat als je zoekt naar afbeeldingen in Google-AFBEELDINGEN dat je – met een uitgekiende selectie kenwoorden- een enorme hoeveelheid afbeeldingen  kunt binnenhalen over het gekozen onderwerp.

Maar: als het steekwoord voor Google NIEUW is of nietszeggend, dat laat Google het afweten. Een proef-op-de-som: neme men als steekwoord (tag) ++++  dan geeft Google, zeker in Google-AFBEELDINGEN, niet thuis. En nu is het de vraag of de zoekmachines dol gaan draaien  als elke Nederlander de komende week eens elke dag een tiental keren internetjes ++++ zou gaan opzoeken. Of tenminste elke EERSTE dag van de maand.

Veel aardiger zou zijn als een ieder eens iets moois gaat opzoeken: iets waar je wat aan hebt. En waardoor je een HYPE kunt ontketenen. Zo zou je bv de tag MAIL+poezie kunnen gebruiken in Google-AFBEELDINGEN , waardoor je zoekt en voorgegoogeld krijgt: een collectie internetgedichten voor TOEVOEGING aan je e-mail. De combinatie Friesland-MAIL+poëzie is (wat mij betreft) dan aanmerkelijk beter.

Vignet 3

En NU ben ik benieuwd of Google door zo’n gezamenlijke ++++actie tegen schending van ieders privacy wel lekker puh in z’n eigen staart gaat bijten, zich gaat verslikken en er in gaat stikken. Omdat en opdat er minder ongewenste en meer gewenste zoekresultaten   ++++ op je scherm opduiken. En omdat  adverteerders het dan laten afweten.       Touché.

Let ’s give 4++++to Google   Google ++++

ONGEBRADEN POLDERGANZEN

2013. Al jarenlang groeit de ganzenpopulatie in Nederland. Boeren  hebben daar enorm last van. De schade aan land en gewas is voor dit jaar begroot op € 18 miljoen. Even met de natte vinger gepeild: het ganzenoverschot, rijp voor afschot, is dit jaar om en nabij de 1.000.000 van dat gevogelte. Het water- en grasrijke Friesland is een Walhalla voor de ganzen. Een grensovervliegend probleem.

Er zijn jaarlijks steeds meer overzomerende ganzen (de schatting voor 2012 was 600.000) en bij benadering 2 miljoen brand-en grauwe ganzen (dat is maar liefst 66-75% van het  Europese ganzenbestand) overwinteren in de lage Landen, waarvan maar liefst de helft in Friesland en dat zou-bij doorrekening-omtrent 2017/2018 een totaal kostenpost veroorzaken van € 38 miljoen. Voor 2014 is een tekort begroot van 3,25 miljoen, maar de Provincie Fryslân heeft toegezegd de rijksbezuiniging van het schadefonds aan te vullen tot ca 6.5 miljoen euro.

Nu was in het cluster G 7 (ganzenzeven) een ganzenaccoord gesloten, waarin beperkte afspraken werden gemaakt  tot vermindering van die kostenpost door afschot, wegvangen en vergassing van het ongedierte. De vogelwerkgroep SOVON denkt nu, dat ruiming van ganzen geen zoden aan de dijk zet. Minder “natte natuur” zou een oplossing zijn. Maar dat is een Friesland geen optie. Volgens (oude) Europese afspraken moet Fryslân 666.000 ganzen opvangen, maar de populatie was in 2013 al aangegroeid tot het dubbele aantal en die “winterganzen” moeten met rust worden gelaten.

Dus zitten de agrariërs nu met een probleem. Ze klagen en doen een steeds groter beroep op een té beperkte schade-uitkering. Schade en vergoeding-vooraf is lastig vast te stellen, zeker voor gebieden die door de boer niet wordt gebruikt. Bejaging is geen goede oplossing, want de meest beesten vliegen gewoon naar een ander perceel en richten daar in grotere aantallen nóg meer schade aan. Vorig jaar werden er in Friesland ongeveer 18.000 overzomerende ganzen afgeschoten en honderden eieren doorgeprikt. Desondanks nam de populatie toe van ongeveer 42.000 naar 50.000 ganzen. Voorlopig is er voor het vangen en doden van broedende ganzen in de rui-periode  zelfs geen juridisch toegestane en acceptabele dodingsmethode. Het eierzoeken, -schudden en doorprikken is geen effectieve methode tot vermindering van het ganzenbestand.

Ruiming (vergassing) door professionele bedrijven met behulp van het stikgas CO2 is de meest voorgestane optie. Vergassing is behoorlijk effectief, maar omstreden: in  de zomer van 2008 werden op Texel 4.461 ganzen gedood met CO2-gas. Dat leidde tot woedende reacties en Kamervragen. Vergassing met CO2 betekent een pijnlijke, langzame dood voor de ganzen. Wettelijk is het verboden, tenzij er een speciale ontheffing wordt verleend door Gedeputeerde Staten. . …

Daarom vroeg de G7 de Tweede Kamer het voorstel van het ministerie van Economische Zaken te steunen om honderdduizenden van die zomergasten op  grote schaal op CO2 te vergassen. De prangende vraag is HOE. Grote Lindegas-CO2-tankauto’s en masse naar de soppige sompen sturen? Dan nog de vogels in een afvangkooi jagen en het gestresste gansje met het handsje vangen?  Eerst aan Europa toestemming vragen voor vergassing en dan de bange beesten twee bij twee naar een vergassingsbakje sleuren? En even aan CO2 laten  snuiven? Wist u dat al dat broeikasgas later de lucht in gaat? Dan ben ik voor beVOSsing. Dus de natuurlijke vijand en in-toom-houder van de gans NIET bejagen maar juist verwelkomen. Want vossen zijn dol op ganzeneieren.

*) Op 2 december 2013 werd in Den Haag op Provinciaal niveau nog na-gedacht over dat landelijke Ganzenaccoord. En die afspraak werd subiet afgeschoten. Nu zijn de provincies weer aan zet. Er ontstond grote ruzie over de winterrust van miljoenen van die birdies. De boeren hebben er te veel last van en willen er korte metten mee maken, het probleem de nek omdraaien. De boeren hebben dus geen boodschap aan het ganzenaccoord en willen die pestvogels maar het liefst meteen afknallen. Want verjagen, al dan niet met knallen of een laserlamp, met neproofvogels, drones of de inzet van border-collies,  brengt de ganzen bij de buurboer en die stuurt ze dan vast linea-recta terug.

06-12-2013: Vandaag praat gedeputeerde Kramer met de Friese organisaties teneinde een Fries ganzenakkoord te bewerkstelligen. Nu het landelijke akkoord over het ganzenbeheer van de G7 is mislukt, is de hoop gevestigd op het maken van een specifiek akkoord voor de provincie Friesland. Ook de jagers, die bij de G7 al in de onderhandelingsfase afhaakten, schoven bij deze besprekingen aan. Jageropperhoofdman Broersma stelde dat de jagers het ganzenakkoord vanaf het begin “onethisch” en niet uitvoerbaar hebben gevonden. ‘Daarom zijn we er ook uitgestapt.’ Ze willen dat er in november en december en masse (kerst)ganzen afgeschoten mogen worden en dat de winterrust dus wordt bekort tot januari en februari. Maar vogelbeschermers stellen dat er dan altijd onnodig meer ganzen aangeschoten zullen zijn.

07-12-2013: Er kwam dus GEEN Fries ganzenakkoord. De meningsverschillen waren ook provinciaal te groot. Nu dreigen diverse provincies hun inleg is het landelijke schadefonds terug trekken waardoor de vergoedingen voor Friesland veel lager zullen uitvallen. En dát terwijl het aantal ganzen in Friesland ongeveer DRIE KEER zoveel is als overeengekomen was. Maart 2014: Er is nog steeds geen akkoord over vergoeding van ganzenschade en bestrijding van de populatie. Deze wordt nu niet meer centraal geregeld maar per provincie.

07-04-2014 Provinsje Fryslân:

It tal skiere guozzen dat briedt yn de gebieten fan  Steatsboskbehear yn Súdwest-Fryslân is ferline jier mei tweintich prosint tebekrûn. Der sieten earst hast 1100 keppels guozzen en dat binne no noch gjin 900. Mooglik komt dat trochdat de lêste jierren geregeld aaien trochpript binne. Mar ek de foks hat yn guon gebieten dwaande west. Foar de efterútgong groeide it tal skiere guozzen al net mear. Boeren binne bliid mei minder guozzen, omdat de fûgels it gers opfrette.

Mei 2014. Er is nog steeds geen akkoord gesloten tussen de Friese natuur-en boerenorganisaties, jagers en de Provincie. Heikel punt is het verschil van mening over een uitbreiding van de winterrust van 2 naar 4 maanden. Juni 2014. de Provincie Friesland heeft een eigen ganzenakkoord tot stand gebracht. Het doel is om de populatie met 10% te doen verminderen zonder dat een ganzensoort daardoor echt in de problemen komt. In de maanden januari en februari worden de trekganzen met rust gelaten, maar de brandgans moet intensiever worden bejaagd. Natuurmonumenten is voorzichtig positief over dit akkoord, want eigenlijk wilde deze organisatie een viermaandelijkse rustperiode en dat de brandganzen helemaal met rust worden gelaten. In Friesland werden jaarlijks al tienduizenden kolganzen en grauwe ganzen afgeschoten, zonder dat de schade aan de landbouw vermindert.

Augustus 2014. De Provincie Fryslân bestemde 28.000 ha als fourageergebied, waar ganzen in de wintermaanden kunnen rusten en eten. De boeren met weidegrond in dat gebied gaan voor 85% akkoord met een schade-vergoeding.

*) Mei 2015, TROUW: Tot nu toe vormde de regio rondom Schiphol een uitzondering op de Europese regel dat ganzen NIET mogen worden vergast, maar die regel is nu door Europa afgeschaft. Net als rondom Schiphol wordt er voor de vergassing gebruik gemaakt van CO2. Vanaf eind mei zal worden begonnen met vergassing in Noord-Holland en Utrecht. De overheid wil de schade die ganzen toebrengen aan de landbouw terugdringen naar het niveau van 2005. Dat betekent dat naar schatting een half miljoen ganzen afgemaakt moet worden. Maar met deze methode wordt dus door Duke-Faunabeheer uit Lelystad wel een forse hoeveelheid van het vermaledijde broeikasgas CO2 de atmosfeer ingeblazen.

De Provincie Fryslân wenste 10.000 ganzen dood in 2015, waarbij maar enkele weken in juni mogelijk zijn omdat de beesten in die rui-periode weigeren weg te vliegen. En het is over-duidelijk dat een éénmalige vang-en vergassingsactie ( buit 300-400 dode ganzen) in deze provincie NIETS zal uitmaken. Want het aantal brand-en grauwe ganzen neemt toe, het grasland wordt kaalgevreten: ook de bijzondere vegetatie in natuurgebieden.  Het land wordt zó kaal dat andere weidevogels als de kievit en de grutto geen bescherming hebben.

Duke Faunabeheer vergastte in 2008 op Texel 4461 ruiende ganzen van de toen overzomerende 6.000-10.000 dieren.Nu staan natuurbeheerders in Friesland in de startblokken om  het vergassen weer toe te passen.

Vrijdag 5 juni 2015: Vanochtend is in de Jan Durkspolder bij het Friese Eernewoude een proef gestart om ganzen met CO2 te vergassen. De grauwe ganzen werden met ganzendrijvers op de wal en met bootjes in een vangkooi gedreven. De opzet wat om zo’n 300 dieren te vangen.De schatting was dat er zo’n 1000 dieren waren, maar het waren er meer waardoor de beesten elkaar vertrapten tijdens het opdrijven. 16 juni. De Dierenbescherming meldde dierenmishandeling bij de dierenpolitie en wil dat de Provincie Fryslân geen vergunning meer afgeeft voor ganzenvergassing. Verjagen of lokken naar naar een ander voedselveld zou een diervriendelijker oplossing zijn.

De “ruiming” wordt betaald door de Provincie Fryslân en is bedoeld om landbouwschade tegen te gaan. Eigenaar IT FRYSKE GEA van het natuurgebied werkt mee aan deze proef onder de voorwaarde dat de winterganzen in Friesland met rust zullen worden gelaten.

-Intussen is een forse vlucht vale GIEREN in Friesland aangeland om de restjes op te ruimen. Also, das GÄNSE Problem gelöst

December 2015: Schietgrage Amerikanen hebben bedacht dat het organiseren van een ganzen-safari naar Friesland wel in de smaak zou vallen.

-Voor het vervolg (GEBRADEN POLDERGANZEN) zie:   http://123gedichten.wordpress.com/2013/12/08/gebraden-polderganzen/